Besni; Adıyaman’ın ilçesi. Gaziantep’ten Adıyaman’a doğru giderken Güneydoğu’ya ilk kapı orada açılır. Dünyaca ünlü Besni Üzümü’nün mekanıdır. Her yıl Temmuz ayı sonları Peygamber üzümü olarak bilinen iri ve uzun taneli üzüm cinsinin yaş olarak kesilerek yöre insanının ustalığı ile kurutulan bu üzüm cinsi Besni Üzümü ismini hak ederek alır.
Yüce peygamberin isminin şarap mahzenleri yerine yılın her günü yenilerek şifa kaynağına dönüşmesinin bir ödülüdür bu üzüme BESNİ adını veren. Her yıl üzümleri curunlarda ayaklar altında ezerek şire yapılan Besni’de Peygamber üzümü ismine hürmeten
ayaklar altına alınmaz işte bu güzelliktir onun kurutulmuş haline BESNİ üzümü dedirten.
Akla üzüm gelir Besni denince
Baharda yeşerir bağı Besni’nin
Adıyaman ilinde şirin bir ilçe
Laale sümbül kokar dağı Besni’nin
../. Cumali Genç-Şambayat
Besni 1950 yılına kadar bölgede ticari cazibe merkezidir. Bütün çevrenin (Elbistan-Doğanşehir-Siverek-Araban) Düğün pazarlık merkezidir. Konfeksiyon ve hazır giyimin sıfır olduğu dönemlerde onlarca manifaturacı bir o kadar Terzi bazan sabahlara kadar harıl harıl çalışır. Bir çok manifaturacı prova vs. konular için kalması gerekli misafirler için misafir odaları bile tefriş etmişler. Yüzden fazla ayakkabı atölyesi bulunan Köşger pazarı, buraya deri üreten yedi adet Tabakhane diye adlandırılan ilkel deri fabrikası mevcutmuş. Üçyüzden fazla el tezgahı diye adlandırılan dokuma tezgahları ve yüzlerce Ayak tüccarı denilen seyyar satıcılar sırtında savanlar ile Anadolu’yu karış karış dolaşırlarmış.
Esnaflığı övülür yurdun dört bir yanında
Ciğerler tazelenir karlı dağında
Asalet yüklüdür insanının kanında
Bir Başkadır Bizim BESNİ Sevdamız
./.
1940 lı yıllarda Anadolu’da eğitim başta olmak üzere yatırımlara başlayan genç cumhuriyet Besni’de Okul ve Hükümet konağı başta olmak üzere yeni binaları şehrin az yukarısında bulunan zaten yazlık bağ obası olarakta kullanılan şimdiki yerine yapmaya başlayınca Aşağı şehirden yukarı şehire amansız bir göç başlamış ve bilinen yazılı tarihi beş bin yıla uzanan güzelim kent birkaç fotoğraf ve şiirlerde kalmış.
Bu arada göç yolunu uzatanlar çeşitli vilayetlere ticari amaçlı yerleşmişler. 1960 yılının henüz başında elektiriğinde geldiği yukarı şehir, pırıl pırıl parlarken aşağı şehir karanlıklara gömülmüş. Çeyizini işleyen gelinlik kızlar babalarına küsmeye başlamışlar.
Tamamen çözülen bu azim şehrin üzerine ağıtlar dizilmiş, şiirler yazılmış..
Bir Besni Vardı..
Kuyucak yollarında kızlar, Tertemiz..
Çiçeklerden toka yaparlardı saçlarına
Bir türkü duyulurdu Kayapınar vadisinden
Yanık mı yanık
Şafak söktü sunam yine uyanmaz
İnlercesine
Ses akardı Acem deresinden su yerine
../.
Süphane selam verirdi uzaktan
Bir Fotoğrafın cılız sesinde
Yer yer toz yağmuru ıslatırdı gözlerimizi
Kızarıp şişerdi geceler inat
Trohomlu hasta gözler
Ama yinede mutluydu bu kentin insanları
Mekik şakırtıları BESNİ dokurdu tezgahlarda
Anadolu’da BESNİ satardı eller
../.
Nuri Dayıoğlu-1969