Türkiye Büyük Millet Meclisinin yeni yasama dönemi öncesinde çalışanlar, emekliler, esnaf, memurlar ve öğrenciler başta olmak üzere toplumun farklı kesimlerinin uzun süredir dile getirdiği talepler yeniden gündemin üst sıralarına taşındı.

Kamuoyunda, söz konusu taleplerin kapsamlı bir torba yasa içerisinde değerlendirilmesi beklentisi giderek büyüyor. Ancak taleplerin tamamının yer aldığı resmî bir torba yasa teklifi henüz kamuoyuna açıklanmadı.

Kademeli emeklilik talebi ilk sıralarda

Emeklilikte Yaşa Takılanlar düzenlemesinden yararlanamayan vatandaşların en önemli beklentilerinden birini kademeli emeklilik oluşturuyor.

Sigorta başlangıcı 8 Eylül 1999 sonrasına denk gelen çalışanlar, emeklilik yaşının ve prim şartlarının sigorta başlangıç tarihine göre kademeli biçimde düzenlenmesini talep ediyor. Konu daha önce TBMM kürsüsünde de gündeme getirilmesine rağmen mevcut torba yasa düzenlemelerinde yer almamıştı. TBMM tutanaklarında kademeli emeklilik, staj mağduriyeti ve 3600 ek gösterge gibi taleplerin önceki tekliflerde bulunmadığı açıkça dile getirildi.

Vergi ve SGK borçları için yapılandırma beklentisi

Esnaf ve işletmeler başta olmak üzere çok sayıda vatandaş, biriken vergi ve SGK borçlarının yeniden yapılandırılmasını istiyor.

Beklentiler arasında gecikme faizlerinin azaltılması, borçların uzun vadeli ve uygun koşullarla taksitlendirilmesi ile bazı cezaların silinmesi bulunuyor. Kamuoyunda “borç affı” olarak ifade edilen talebin kapsamına ilişkin ise henüz resmî bir açıklama yapılmadı.

Staj ve çıraklık mağdurları başlangıç tarihinin değişmesini istiyor

Staj ve çıraklık döneminde yapılan sigortanın emeklilik başlangıcı olarak kabul edilmemesi, yıllardır tartışılan başlıklar arasında yer alıyor.

Staj ve çıraklık mağdurları, bu dönemlerde yatırılan sigorta primlerinin uzun vadeli sigorta kollarını da kapsamasını ve işe giriş tarihlerinin emeklilik hesabında başlangıç sayılmasını talep ediyor.

EYT’de 5 bin prim günü talebi

EYT düzenlemesinden yararlanan ancak prim gün şartındaki farklılıklar nedeniyle emekli olamayan vatandaşlar da 5 bin gün üzerinden emeklilik talep ediyor.

Sigorta başlangıç tarihine göre prim şartının 5 bin günden 5 bin 975 güne kadar yükselmesinin eşitsizlik oluşturduğunu savunan vatandaşlar, şartların yeniden düzenlenmesini bekliyor.

3600 ek göstergenin kapsamı genişletilsin

Birinci dereceye ulaşan tüm kamu çalışanlarının 3600 ek göstergeden yararlandırılması da yeni dönemin önemli beklentileri arasında bulunuyor.

Düzenlemenin görev aylıkları ile emekli maaşı ve ikramiyelerine olumlu yansıması bekleniyor. Konu siyasi partiler tarafından TBMM’de de gündeme getiriliyor. TBMM komisyon tutanaklarında Bağ-Kur prim gününün düşürülmesiyle birlikte 3600 ek göstergenin genişletilmesine yönelik beklenti yer aldı.

Bağ-Kur’lular prim eşitliği istiyor

Bağ-Kur’luların emeklilik için gerekli prim gün sayısının 9 binden 7 bin 200’e indirilmesi talebi de gündemdeki yerini koruyor.

Küçük esnaf, SSK’lı çalışanlarla prim gün eşitliğinin sağlanmasını isterken geçmişte Bağ-Kur kaydı bulunmasına rağmen tescil işlemi yapılmayan vatandaşlar da geriye dönük tescil hakkı bekliyor.

Kamu çalışanlarının özlük hakları gündemde

Kamu mühendisleri, Yardımcı Hizmetler Sınıfı çalışanları ve farklı meslek grupları; ücret dengesizliğinin giderilmesini, mali ve sosyal haklarının iyileştirilmesini istiyor.

Memurların görev aylıkları ile emekli maaşları arasındaki farkın büyümesi de gündeme taşınıyor. Kamu çalışanları, özlük haklarının ve emekliliğe esas kazançlarının yeniden düzenlenmesini talep ediyor.

Emekliler seyyanen zam bekliyor

Emekliler, maaşlara yapılan yüzdelik artışların gelir kaybını gidermediğini belirterek kalıcı bir seyyanen zam yapılmasını istiyor.

Özellikle memurlara verilen seyyanen ödemenin emekli aylıklarına yansıtılmaması nedeniyle görevdeki memurlarla emekli memurlar arasındaki maaş farkının büyüdüğü ifade ediliyor.

Af beklentileri de listede

Torba yasada yer alması talep edilen diğer başlıklar arasında şunlar bulunuyor:

• Ehliyet affı
• Öğrenci affı
• Disiplin affı
• Yapı kayıt mağduriyetlerinin giderilmesi
• Diploma denklik sorunlarının çözülmesi
• Kamu çalışanlarının özlük haklarının iyileştirilmesi

Henüz kesinleşmiş bir düzenleme yok

Kademeli emeklilik, borç yapılandırması, staj ve çıraklık sigortası, EYT’de 5 bin gün, 3600 ek gösterge ve diğer maddeler şu aşamada vatandaşların ve çeşitli meslek gruplarının talepleri arasında bulunuyor.

Bu başlıkların tamamının yeni torba yasada yer alacağına ilişkin hükûmet veya TBMM tarafından açıklanmış kesinleşmiş bir çalışma bulunmuyor. Düzenlemelerin kapsamı, ilgili kanun teklifinin TBMM’ye sunulmasının ardından netleşecek.

Milyonlarca vatandaş şimdi, yeni yasama dönemiyle birlikte hangi taleplerin Meclis gündemine taşınacağını merak ediyor.

Kabul edilen düzenlemeye göre bedelli askerlik ücreti yüzde 25 artırılarak 417 bin liraya yükseltildi. Böylece askerlik yükümlülüğünü bedelli olarak yerine getirmek isteyenler için yeni bir maliyet tablosu ortaya çıktı.

Düzenleme kapsamında bedelli askerlikten elde edilen gelirlerin bir kısmının genel bütçeye, bir kısmının ise Savunma Sanayii Destekleme Fonu’na aktarılması öngörülüyor.

Kanun teklifinin görüşmeleri sırasında dikkat çeken bir değişiklik de yapıldı. İlk taslakta yer alan pırlanta, inci ve elmas gibi kıymetli taşlardan yüzde 20 oranında Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) alınmasını öngören madde, Genel Kurul’da verilen önergeyle metinden çıkarıldı.

Söz konusu maddenin çıkarılmasına gerekçe olarak, sektörün rekabet gücünün korunması ve uluslararası ticari dengelerin gözetilmesi gösterildi.

Kabul edilen teklif, bedelli askerlik ücretindeki artışın yanı sıra vergi ve ekonomi alanında çeşitli düzenlemeleri de içeriyor.

TBMM Genel Kurulu’nda görüşmeleri devam eden torba yasanın Coğrafi Bilgi Sistemleri Kanunu’nda değişiklik öngören maddeleri, yaklaşık 6 milyon işletmeyi, konum ve adres içeren haritalar nedeniyle cezai yaptırımla karşı karşıya bırakabilir. Bazı ülkeler; harita üreten, sahada bilgi toplayan şirketleri ve faaliyetleri kayıt altına alıyor ama henüz lisans bedeli getiren ülke yok. Teklif eğer kanunlaşırsa dünyada ilk olacak.

Coğrafi verilerin toplanmasına yönelik düzenlemeler şöyle açıklandı:

Düzenlemeyle Coğrafi Bilgi Sistemleri İle Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’da değişiklik yapılıyor. Buna göre, gerçek kişilerin ve özel hukuk tüzel kişilerinin Türkiye’ye ait Ulusal Coğrafi Veri Sorumluluk Matrisi kapsamındaki coğrafi verileri toplaması, üretmesi, paylaşması veya satması; fikri, sınai ve ticari haklara ilişkin mevzuat hükümleri ile Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve özel kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla ve ticari faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli belgelere sahip olması şartıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının iznine tabi olacak. İzin belgesinin geçerlilik süresi bir yıldan az 5 yıldan fazla olmayacak şekilde izin isteklisinin talebi üzerine yıl bazında Bakanlığın onayıyla belirlenecek. İznin başlangıç tarihi, başvurunun Bakanlıkça onaylandığı tarih varsayılacak.

İzin bedeli Türk vatandaşı gerçek kişiler veya özel hukuk tüzel kişileri için; coğrafi veri tema sayısı, çalışma alanı, izin süresi ve talep sahibinin başvuru tarihi itibarıyla en son hesap dönemine ait gelir veya kurumlar vergisi beyannamesi ekinde yer alan gelir tablosundaki net satış tutarı veya işletme hesabı özetindeki satış hasılat tutarı esas alınarak, katsayıların izin katsayısı bedeli ile çarpımıyla hesaplanacak.

İzin bedeli, yabancı gerçek veya tüzel kişiler için bir izin katsayısı bedelinin 1250 katının süre katsayısı ile çarpımıyla hesaplanacak. Bir izin katsayısı bedeli 1750 lira olacak. Başvuru evrakları Bakanlıkça onaylanan gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri, izin bedelini 15 gün içerisinde Bakanlık Döner Sermaye İşletmesi Müdürlüğünün ilgili hesabına yatırmakla mükellef olacak; 15 gün içinde ödeme yapılmaması halinde başvuru geçersiz sayılacak.

Bakanlıkça coğrafi veri izninin alınmadığının tespiti halinde; izin başvurusu yapmak için faaliyet sahibine tebliğ tarihinden itibaren verilecek 15 günlük sürede izin başvurusu yapmayan Türk vatandaşı gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişilerine bir yıllık en yüksek izin bedeli tutarında, yabancı gerçek ve tüzel kişilere ise bir yıllık izin bedelinin 2 katı tutarında idari para cezası uygulanacak.

İdari para cezası uygulanmış olması izin alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacak; izne tabi gerçek kişi ve özel hukuk tüzel kişilerinin bedelini ödeyerek izin almaları gerekecek. Cezaların uygulanmasına yönelik usul ve esaslar Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.

İdari para cezasının tahakkuk tarihinden itibaren 60 gün içinde izin başvurusunda bulunulmaması halinde, sonrasında yapılacak ilk izin başvurusunda izin bedeli 2 katı tutarında uygulanacak.

Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce Bakanlık tarafından verilen izin veya lisans belgeleri, süresinin bitimine kadar geçerli olacak. Bu tarihten önce Bakanlık tarafından onay aşaması tamamlanmamış izin veya lisans başvuruları geçersiz sayılacak.

• KDV Muafiyeti:
  Kentsel Dönüşüm Başkanlığı tarafından gerçekleştirilen arsa ve arazi teslimleri KDV’den muaf tutulacak.
• İmar Hakkı Aktarımı:
  Vatandaşlar, imar hakkı bulunmayan arsalarını, belediyeler ya da kamuya ait taşınmazlarla değiştirerek mülkiyetlerini başka parsellere taşıyabilecek. Bu parsellerdeki inşaat alanları, imar planında belirlenen oranların %20’sini aşmayacak şekilde artırılabilecek.
• Yapı Denetim Sorumluluğu:
  Yapı denetim şirketlerinin sorumluluğu artırılarak, taşıyıcı sistemlerde 15 yıl içinde oluşabilecek onarılamaz hasarlarda, şirketlerin izin belgeleri iptal edilecek. Ayrıca görevini kötüye kullanan denetim çalışanlarına 3 aydan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.
• İzinsiz Yapıların Yıkımı:
  Kamuya ve Hazine’ye ait alanlarda izinsiz yapılan yapılar, belediyeler ve Toplu Konut İdaresi Başkanlığı kararıyla yıkılabilecek.
• Kırsal Alan Düzenlemesi:
  Afet riski altındaki kırsal bölgelerde evlerini tamamlayamayan hak sahipleri için tanınan süre, 2028 yılı sonuna kadar uzatıldı.

Depreme Karşı Güçlü Adımlar

Kanun teklifi, Türkiye’nin deprem kuşağında olması nedeniyle güvenli bina stoklarının oluşturulmasını amaçlıyor. Bu doğrultuda Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından onaylanan projeler, dönüşüm sürecinin hızlanmasını sağlayacak.

“Torba Yasa Mantığı Kontrolden Çıktı”

Güneşhan, Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi’nin 10. maddesi üzerine söz aldı. Konuşmasında, hükümetin torba yasa uygulamalarını eleştiren Güneşhan, bu uygulamaların Meclis’in işlevselliğine zarar verdiğini savundu:

” Değerli milletvekilleri, 10’uncu maddeye ilişkin görüşlerimizi paylaşmadan önce üstünde durmamız gereken birkaç nokta var. Maalesef, iktidar kötü örneği, kötü olarak kabul görmeye ve yanlışları gelenek hâle getirmeye çok hevesli, bu kanun teklifinde de benzeri bir durumla bugün karşı karşıyayız. Bakın değerli arkadaşlar, artık, torba yasa mantığı kontrolden çıktı, sadece iktidara hizmet eden bir yöntem hâline geldi. Görüştüğümüz teklif, birbiriyle ilişkisi olmayan 3 kanununun çok sayıda maddesinde değişiklik öngörüyor. Şimdi, Allah aşkına değerli arkadaşlar, Atom Enerjisi Kurumunun muafiyetleri ile Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun’un ne ilgisi, alakası var? Bunlar neden yan yana getiriliyor bir türlü anlamış değilim. Her ağzınızı açtığınızda “Gazi Meclis” dersiniz ama iş Meclisin yasama görevini yerine getirmek olunca hiçbiriniz Meclisin önemini hatırlamazsınız. Meclisin görevlerine engel olacak her türlü arkadan dolanmayı yapıyorsunuz ve bu işi de çok iyi biliyorsunuz. Sorsanız hızlı olmayı bahane gösterirsiniz ancak siz hızlı biçimde duvara çarpacak işler yapıyorsunuz. Bakın, yasama faaliyetinin nitelikli, şeffaf, katılımcı olması hızlı olmasından çok daha önemlidir. Demokratik bir yasama faaliyeti için hız değil katılımcılık daha büyük önem taşımaktadır. Ancak bakıyoruz ki Plan ve Bütçe Komisyonu tali komisyon olarak bir görüş bildirmemiş ve ona da zaten sorulmamış, o da görüş bildirmemiş. Âdet yerini bulsun, dostlar alışverişte görsün kafasıyla yapılan yasalar, maalesef, bu ülkeye hizmet etmez, edemez ve etmesi de mümkün değildir.”

“Küçük İşletmelere Piyasada Yer Bırakmıyorsunuz”

Güneşhan, kanun teklifinin 10. maddesinde Reklam Kurulu’na haksız uygulamalar için hızlı cezalandırma yetkisi verilmesini sert bir dille eleştirdi. Bu düzenlemenin küçük işletmeleri zor durumda bırakacağını belirten Güneşhan, “Küçük işletmelere ‘Piyasada size yer yok.’ denmek isteniyor,” dedi.

Küçük işletmelerin ekonominin temel taşı olduğuna dikkat çeken Güneşhan, şunları kaydetti:

“Değerli milletvekilleri, kanun teklifinin 10’uncu maddesine bakarsak yine başka bir sorunla karşı karşıya kaldığımız görülecektir. Maddeyle Reklam Kuruluna haksız uygulamalarına karşı daha hızlı cezalandırma yetkisi verilmek isteniyor. Ancak bu düzenleme, küçük işletmeleri zora sokacak içerikte. Küçük işletmelere “Piyasada size yer yok.” denilmek isteniyor. Küçük işletmeleri yok saymak, onları ekonominin dışına itelemek hiç kimseye bir yarar getirmez. Bakın, değerli arkadaşlar, ülkemiz ekonomisinin en önemli parçası küçük işletmelerdir. Bunların korunması, haksız rekabet ve acımasız piyasa koşullarında desteklenmesi özellikle bizim gibi ülkeler için şarttır. Ekonominin bel kemiği olan küçük işletmelerin çeşitli cezalarla haksız yere hedef yapılması ekonomiye daha büyük zarar getirecektir, ekonomiye hiçbir faydası olmayacaktır.”

“Büyük Kazananlardan Vergi Alın, Küçük İşletmeciyi Ezmekten Vazgeçin”

Güneşhan, hükümete yüklenerek adaletli bir ekonomik düzen için büyük kazanç elde edenlerden daha fazla vergi alınması gerektiğini söyledi:

“Değerli arkadaşlar, aslında formül son derece basit, bunun için de uzman olmaya hiç gerek yok: Yandaşlarınızdan affettiğiniz vergileri alın, daha çok kazanandan daha çok vergi alın, bu işi çözersiniz, o zaman küçük işletmelere yüklenmenize gerek kalmaz ama sizin amacınız üzüm yemek değil, küçük işletmeciyi dövmek. Küçük işletmelerin üzerine giderek keseceğiniz cezalarla topladığınız paraların bu ekonomiye hiçbir yararı olmayacaktır. Bu işletmelerin nefesini kesmek ülkeye zarar verir. Siz iktidar olarak çevrenize bir bakarsanız, kime ne ceza kesilmesi gerekiyor, ne kadar vergiden kaçırılıyor, görürsünüz.”

“Çelişkilerle Dolu Düzenlemeler Yapıyorsunuz”

Güneşhan, ticari reklam ve haksız ticari uygulamalara yönelik düzenlemeyle yargı yolunun uzlaşma mekanizmasına bırakılmasını da eleştirdi:

“Şimdi, bakın, değerli arkadaşlar, bu yeni teklifte, ticari reklam ve haksız ticari uygulamalara dair hükümlerin ihlali nedeniyle doğrudan yargı yolu yerine uzlaşma müessesesine başvurulabileceği öngörülüyor. Güya, madde, yargı süreçlerindeki gecikmeye karşı yapılmış bir düzenlemeymiş. İktidar yaptığı düzenlemeyi bizlere bu şekilde savunuyor. Oysaki Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonunda bu yasa teklifiyle aynı ayda görüşülen vergi torba düzenlemesinde vergi uzlaşma mekanizması daraltılırken bu kanun teklifinde uzlaşma yolu baştan getiriliyor. O zaman soruyoruz: Bu ne perhiz, bu ne lahana turşusu? Her zaman olduğu gibi yaptığınız her iş çelişkilerle dolu.”

Konuşmasını, teklifin 10. maddesinin geri çekilmesi çağrısıyla tamamlayan Güneşhan, “Yüce Meclisi saygıyla selamlıyorum,” diyerek sözlerini sonlandırdı.