M. Night Shyamalan’ın yazıp yönettiği 2021 yapımı “Zamanda Tutsak”, bu sıra dışı düşünceyi tropik bir kumsalda geçen gizem ve gerilim hikâyesine dönüştürüyor.

Orijinal adı “Old” olan film, Pierre Oscar Lévy ve Frederik Peeters’in “Sandcastle” adlı çizgi romanından sinemaya uyarlandı. Gael García Bernal, Vicky Krieps, Rufus Sewell, Alex Wolff ve Thomasin McKenzie gibi isimlerin yer aldığı yapım, izleyiciyi zamanın alışılmadık biçimde ilerlediği kapalı bir dünyanın içine çekiyor.

Sıradan bir tatil olarak başlıyor

Film, evliliklerinde sorunlar yaşayan Guy ve Prisca çiftinin çocuklarıyla birlikte tropik bir tatil köyüne gitmesiyle başlıyor. Aile, yaşadıkları sorunlardan bir süreliğine uzaklaşmayı ve çocuklarıyla güzel vakit geçirmeyi planlıyor.

Tatil köyünün yöneticisi, aileye yalnızca az sayıda kişinin bildiği tenha bir kumsaldan söz ediyor. Doğal güzelliği ve sakinliğiyle dikkat çeken bu özel plaja götürülen aileye başka tatilciler de eşlik ediyor.

İlk bakışta her şey kusursuz görünüyor. Masmavi deniz, yüksek kayalıklar ve dış dünyadan tamamen uzak bir kumsal…

Ancak sahilde bulunan bir ceset, tatilin kısa sürede korku dolu bir mücadeleye dönüşeceğinin ilk işareti oluyor.

Bu kumsalda zaman farklı ilerliyor

Kumsalda bulunan çocukların fiziksel olarak hızla büyümeye başlamasıyla birlikte tuhaflığın boyutu ortaya çıkıyor. Yetişkinler önce çocukların görünüşlerindeki değişimi anlamlandıramıyor. Bir süre sonra sahildeki herkes kendi bedeninde de hızlı yaşlanmanın etkilerini hissetmeye başlıyor.

Kumsalda geçirilen yaklaşık yarım saatin, insan hayatında bir yıla karşılık geldiği fark ediliyor. Bu hesaba göre sahilde yalnızca birkaç saat geçirmek, insanların ömürlerinden yılların silinmesi anlamına geliyor.

Çocuklar birkaç saat içerisinde yetişkinliğe ulaşırken yetişkinlerin saçları beyazlıyor, bedenleri güç kaybediyor ve yıllar önce ortaya çıkması beklenen hastalıklar dakikalar içinde ilerliyor.

Zaman aynı hızla akıyor gibi görünse de insan bedenleri buna ayak uyduramayacak kadar hızlı değişiyor.

Kaçmaya çalıştıkça aynı yere dönüyorlar

Sahilde mahsur kalan insanlar, tehlikeyi fark ettiklerinde geldikleri yoldan geri dönmeye çalışıyor. Ancak kumsalı çevreleyen kayalıklar ve dar geçit, dışarı çıkmalarına izin vermiyor.

Kaçmaya çalışanların başı dönüyor ve kısa süre içerisinde bilinçlerini kaybediyorlar. Deniz yoluyla uzaklaşmak isteyenler de farklı engellerle karşılaşıyor.

Telefonların çekmediği, dışarıyla iletişim kurulamadığı ve geri dönüş yolunun kapandığı kumsal, doğal güzelliğini kaybederek büyük bir hapishaneye dönüşüyor.

İnsanlar bir yandan zamanın neden bu kadar hızlı ilerlediğini çözmeye çalışırken diğer yandan yaşadıkları sağlık sorunları ve aralarındaki çatışmalarla mücadele ediyor.

Hastalıklar dakikalar içinde ilerliyor

Zamanda Tutsak’ın en rahatsız edici taraflarından biri, hızlı yaşlanmanın yalnızca insanların dış görünüşünü değiştirmemesi oluyor.

Normal şartlarda yıllar içerisinde ilerleyecek hastalıklar, bu kumsalda dakikalar içinde ölümcül boyutlara ulaşabiliyor. Küçük bir kesik saniyeler içinde iyileşirken vücutta bulunan bir rahatsızlık aynı hızla büyüyebiliyor.

İnsan bedeninin geçirdiği değişimler, filmin bazı sahnelerinde fiziksel korku unsuruna dönüşüyor. Yönetmen Shyamalan, yaşlanmayı doğal bir süreç olmaktan çıkararak insanların kontrol edemediği görünmez bir tehdide dönüştürüyor.

Kumsalda zaman yalnızca ilerlemiyor; insanların sahip olduğu bütün sağlık sorunlarını da peşinden sürüklüyor.

Çocukluk birkaç saat içinde sona eriyor

Filmdeki en çarpıcı durumlardan biri, çocukların birkaç saat içerisinde yetişkin bedenlerine ulaşması oluyor. Ancak fiziksel gelişimleri hızlanırken hayat tecrübeleri aynı hızla ilerlemiyor.

Bedenleri yetişkin hâline gelen çocuklar, dünyayı hâlâ çocukluklarının sınırlı deneyimleriyle anlamaya çalışıyor. Duygularını kontrol etmekte zorlanıyor ve verdikleri kararların sonuçlarını kavrayamıyorlar.

Bu durum, filmin en tuhaf ve rahatsız edici olaylarından bazılarına zemin hazırlıyor.

Zamanda Tutsak, çocukluğun yalnızca fiziksel büyümekten ibaret olmadığını gösteriyor. İnsanları yetişkin yapan şeyin geçen yıllar kadar o yıllar boyunca yaşanan tecrübeler olduğunu hatırlatıyor.

Asıl korku yaşlanmak mı, zamanı kaybetmek mi?

Film yüzeyde hızla yaşlanan insanların kurtulma mücadelesini anlatıyor. Ancak hikâyenin altında zamanın nasıl kullanıldığına ilişkin daha derin bir sorgulama bulunuyor.

Guy ve Prisca, kumsala gelmeden önce evliliklerini bitirmenin eşiğinde olan bir çift olarak karşımıza çıkıyor. Günlük hayatın sorunları içinde birbirlerinden uzaklaşmış durumdalar. Fakat bütün hayatlarının birkaç saate sığdığını fark ettiklerinde geçmişte büyüttükleri birçok problemin önemini kaybettiğini görüyorlar.

Yıllar boyunca konuşulmayan meseleler birkaç dakika içinde anlamını yitirirken aile olarak birlikte geçirebilecekleri zaman giderek azalıyor.

Film bu noktada izleyiciye şu soruyu yöneltiyor: Yaşlanmaktan mı korkuyoruz, yoksa elimizdeki zamanı gerçekten yaşamadan tüketmekten mi?

Tuhaflığıyla izleyiciyi ikiye bölüyor

Zamanda Tutsak, güçlü ve özgün bir çıkış noktasına sahip. İnsan ömrünün tek bir güne sıkışması düşüncesi, filmin ilk anlarından itibaren merak uyandırıyor.

Ancak karakterlerin bazı olaylar karşısındaki tepkileri, diyalogların alışılmadık yapısı ve gelişmelerin çok hızlı yaşanması filmi zaman zaman tuhaf bir noktaya taşıyor. Bazı sahneler son derece etkileyiciyken bazıları izleyicide istemeden şaşkınlık yaratabiliyor.

Bu nedenle film, gösterime girdiği dönemde hem eleştirmenleri hem de izleyicileri ikiye böldü. Bazı izleyiciler filmin fikrini ve oluşturduğu huzursuz atmosferi beğenirken bazıları hikâyenin işlenişini yetersiz buldu.

Yine de Zamanda Tutsak’ın kolay unutulan bir film olduğunu söylemek mümkün değil. Film bittikten sonra bile bazı sahneler ve ortaya attığı sorular zihinde kalmaya devam ediyor.

Shyamalan yine gizemli bir dünyanın kapısını açıyor

“Altıncı His”, “Köy”, “İşaretler” ve “Parçalanmış” gibi filmleriyle tanınan M. Night Shyamalan, Zamanda Tutsak’ta da sıradan görünen bir ortamın altında açıklanması güç bir gizem kuruyor.

Yönetmen, geniş ve açık bir kumsalı klostrofobik bir mekân gibi göstermeyi başarıyor. Karakterlerin önünde uçsuz bucaksız bir deniz bulunmasına rağmen hiçbir yere kaçamamaları, sıkışmışlık duygusunu artırıyor.

Kamera açıları, kadrajın dışında bırakılan olaylar ve karakterlerin bedenlerinde ortaya çıkan değişimler filmin huzursuz atmosferini güçlendiriyor.

Shyamalan’ın filmlerinden beklenen büyük gizem ve açıklama arayışı Zamanda Tutsak’ta da hikâyenin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Film, kumsalda yaşananların nedenini tamamen cevapsız bırakmıyor. Ancak cevaba ulaşana kadar izleyiciyi birçok farklı ihtimali düşünmeye zorluyor.

Zamanda Tutsak izlenir mi?

Zamanda Tutsak, kusursuz bir film olmasa da alışılmışın dışında hikâyelerden hoşlananlar için dikkat çekici bir seçenek.

Gerilim, gizem ve fiziksel korku unsurlarını bir araya getiren yapım; hızlı yaşlanma fikrini yalnızca korkutucu sahneler oluşturmak için kullanmıyor. Aile ilişkileri, çocukluk, hastalık, ölüm ve zamanın değeri üzerine düşünmeye de alan açıyor.

Mantık hatalarına ve karakterlerin zaman zaman garip davranışlarına takılmadan izlenmesi hâlinde sürükleyici bir sinema deneyimi sunuyor. Özellikle beklenmedik konulara sahip, huzursuz edici ve bittikten sonra üzerine konuşulabilecek filmleri sevenlerin ilgisini çekebilir.

Zamanda Tutsak’ın ardından akılda kalan en önemli düşünce ise oldukça basit: İnsan hayatını değerli yapan yalnızca ne kadar uzun olduğu değil, sahip olunan zamanın nasıl geçirildiğidir.

Ve o zaman anlıyoruz ki; geçmiş dediğimiz şey aslında hâlâ içimizde yaşamaya devam ediyor.
Zamanın en acı yanı, onun geri getirilemez olması.Bazen bir sabah uyanıyorsunuz ve fark ediyorsunuz ki, o güzel günlerin üzerinden yıllar geçmiş.Eski dostlar uzaklaşmış, aile bireyleri eksilmiş, çocukluk anıları silinmeye yüz tutmuş.Kimi zaman bir şarkının içinde, kimi zaman eski bir defterin arasında, kimi zamansa bir rüyanın tam ortasında çıkıyor karşımıza geçmişin izleri.
İnsan en çok ne zaman büyür, biliyor musunuz?
Sevdiklerini kaybettiğinde.Güldüğü yerlerde hüzün duyduğunda.
Bir sabah uyandığında, eski günlere dair anılarını hatırlarken gözleri dolduğunda.
Çünkü büyümek dediğimiz şey, biraz da eksilmektir.Öğrenmek, fark etmek, kabullenmektir.
Bazı şeylerin geri gelmeyeceğini, bazı yolların artık yürünmeyeceğini, bazı seslerin sonsuza dek susacağını anlamaktır.Ve insan en çok, en güzel zamanlarını hatırlarken hüzünlenir.
Çünkü bilir ki o anlar artık sadece hafızasının derinliklerinde birer gölge gibi yaşamaktadır.
Eskiden bayram sabahları farklı olurdu mesela…
Bir çocuğun gözlerindeki sevinç, bayramlık ayakkabısını yatağının kenarında bekletişi, sofrada büyüklerin elini öpüşü…Ama sonra bir sabah kalkıyorsun ve fark ediyorsun ki o eski bayramlar da kaybolmuş.Eskiden evler daha sıcak, insanlar daha yakın, sokaklar daha neşeliydi.Şimdi her şey daha hızlı, daha soğuk, daha yabancı…
Bir zamanlar büyüklerin anlattığı eski hikâyeleri dinlerdik.Oysa şimdi biz anlatıyoruz.Ve anlatırken anlıyoruz ki, biz de yavaş yavaş geçmişin bir parçası olmaya başlıyoruz.
İnsan kaybettikçe fark ediyor değerini her şeyin.
Bir annenin sesi, bir babanın gölgesi, bir dostun varlığı, bir sevdanın sıcaklığı…Her şey zamanın içinde kaybolup giderken, içimizde bir yerlerde yaşamaya devam ediyor.
Bir gün bir fotoğrafa bakarken, zamanın ne kadar hızlı geçtiğini fark ediyorsunuz.Evinizin duvarına asılı, yıllar öncesine ait bir fotoğraf…O fotoğraftaki insanların bazıları artık yok.Bazıları uzaklara gitmiş, bazıları zamana yenilmiş.Ama hepsi orada, o karede, o anın içinde donup kalmış.Ve siz, o fotoğrafa her baktığınızda geçmişle aranızdaki o ince bağı hissediyorsunuz.
Belki de bu yüzden, insan ne kadar ileriye gitse de, kalbinin bir yanı hep geçmişte kalıyor.
Çünkü ne kadar ilerlersek ilerleyelim, içimizde hâlâ çocukken elinden tutulan o küçük çocuğun izleri var.Hâlâ eski bir sokağın köşesinde oyun oynayan halimiz, hâlâ eski bir sandalyede oturup çay içen büyüklerimiz var.
Ve bir gün, bir sabah, içimizdeki çocuk bile büyüyor.
Eski şarkılar daha fazla hüzün veriyor, eski cümleler daha anlamlı geliyor.
Bir kitabın kenarına yazdığımız tarih, bize zamanın ne kadar acımasız olduğunu hatırlatıyor.
Ve biz, dönüp geçmişe baktığımızda, kaybettiklerimizin aslında hâlâ bizimle olduğunu fark ediyoruz.
Zaman geçiyor, insanlar değişiyor, hayat akıp gidiyor.
Ama bazı şeyler, hatıralar, kokular, sesler hiç değişmiyor.
Bir gün sokakta yürürken burnumuza gelen eski bir koku, bizi çocukluğumuza götürebiliyor.
Bir anda çalan bir şarkı, bizi yıllar öncesine taşıyabiliyor.
Bazı kelimeler, bazı cümleler, bazı anlar, insanın içinde bir ömür boyu yaşamaya devam ediyor.
Bugün belki eski bir şarkıyı bulup açmalı, belki çocukken sevdiğimiz bir tatlıyı alıp bir parça yemeli, belki de eski bir dostu arayıp “Nasılsın?” demeli…
Çünkü bazı insanlar yanımızda olmasa da, onları hatırladıkça biraz daha yaşarlar.
Ve bazı hatıralar, bizi hayata biraz daha bağlar.
________________________________________
Bu ayın sözü: “İnsan en çok özlediği zaman büyür’’
Bu ayın kitabı: Son Kuşlar- Sait Faik
Bu ayın şiiri: Ne İçindeyim Zamanın -Ahmet Hamdi TANPINAR.”