Dünya’nın yakınından geçeceği ilk kez açıklandığında büyük endişeye neden olan 99942 Apophis, yeniden bilim dünyasının gündeminde. Bir yolcu gemisi büyüklüğündeki gök cismi, 2029 yılında uzay tarihinin en dikkat çekici yakın geçişlerinden birini gerçekleştirecek.
Yeni araştırmanın odağında ise Apophis’in Dünya’ya çarpması değil, gezegenimizin çevresinde biriken uzay çöpleri bulunuyor.
Dünya’ya 32 Bin Kilometre Yaklaşacak
Apophis, 13 Nisan 2029’da Dünya yüzeyinin yaklaşık 32 bin kilometre üzerinden geçecek. Bu mesafe, yaklaşık 384 bin kilometre uzaklıktaki Ay ile karşılaştırıldığında oldukça küçük kalıyor.
Asteroit, geçiş sırasında yaklaşık 36 bin kilometre yükseklikte bulunan jeosenkron uyduların yörüngesinden bile daha yakında olacak. NASA’ya göre bu büyüklükte bir asteroitin önceden bilinen bu kadar yakın geçişi son derece nadir bir olay.
Apophis’in Avrupa, Afrika ve Asya’nın bazı bölgelerinden uygun hava koşullarında çıplak gözle görülebileceği tahmin ediliyor.
Dünya’ya Çarpacak mı?
Bilim insanlarının güncel hesaplamalarına göre Apophis’in 2029 yılında Dünya’ya çarpma riski bulunmuyor. NASA ayrıca asteroitin öngörülebilir gelecekte gezegenimiz için bir çarpma tehdidi oluşturmadığını belirtiyor.
Apophis, 2004 yılında keşfedildikten sonra yapılan ilk hesaplamalarda Dünya’ya çarpma ihtimali bulunan gök cisimleri arasında gösterilmişti. Daha uzun süreli ve hassas gözlemler sonucunda bu risk ortadan kaldırıldı.
Dolayısıyla haberdeki endişenin kaynağı doğrudan Dünya için bir felaket senaryosu değil.
Yeni Tehlike: Dünya Yörüngesindeki Enkaz
İtalya Ulusal Araştırma Konseyi’nden fizikçi Giulia Schettino ve astrodinamik uzmanı Alessandro Rossi, Apophis’in yakın geçiş sırasında insan yapımı uzay enkazıyla karşılaşma olasılığını simülasyonlarla inceledi.
Dünya yörüngesinde kullanım dışı kalmış uydular, fırlatma araçlarının parçaları ve önceki çarpışmalardan kalan çok sayıda metal parçası bulunuyor. Bunların önemli bir bölümü sürekli takip edilse de daha küçük parçaların tamamının konumu kesin olarak bilinemiyor.
Araştırmacılar, Apophis’in bu parçalarla çarpışma ihtimalinin düşük olduğunu ancak tamamen göz ardı edilemeyeceğini belirtiyor.
Uzay Çöpü Asteroitin Yönünü Değiştirir mi?
Olası bir uzay çöpü çarpışmasının Apophis’i Dünya’ya yönlendirmesi veya yörüngesini ciddi biçimde değiştirmesi beklenmiyor. Asteroitin büyüklüğü ve kütlesi düşünüldüğünde küçük bir enkaz parçasının yaratacağı etkinin oldukça sınırlı kalacağı ifade ediliyor.
Bununla birlikte çarpışma, Apophis’in yüzeyinde küçük bir krater oluşturabilir veya kaya parçalarının uzaya saçılmasına yol açabilir. Asteroitin dönüş hareketinde de çok küçük değişiklikler meydana gelebilir.
Bu ihtimal Dünya için yeni bir tehlike oluşturmaktan çok, bilimsel gözlemlerin yorumlanmasını zorlaştırabilir.
Asteroitte “Deprem” Yaşanabilir
Apophis, Dünya’ya yaklaştığında gezegenimizin güçlü kütle çekiminin etkisi altında kalacak. Bu çekim, asteroitin yörüngesini ve kendi ekseni etrafındaki dönüş hızını değiştirecek.
Bilim insanları aynı zamanda Apophis’in yüzeyinde heyelanlar oluşabileceğini ve “asteroit depremi” olarak adlandırılan sarsıntıların yaşanabileceğini düşünüyor. Bu değişimler, gök cisminin iç yapısının ve yüzey özelliklerinin anlaşılması açısından önemli veriler sağlayacak.
Ancak Apophis geçişten önce bir uzay çöpüne çarparsa yüzeydeki değişimlerin Dünya’nın çekiminden mi, yoksa çarpışmadan mı kaynaklandığını belirlemek zorlaşabilecek.
NASA ve ESA Yakından Takip Edecek
Apophis’in 2029’daki geçişi, gezegen savunması araştırmaları için eşsiz bir fırsat olarak değerlendiriliyor. NASA’nın OSIRIS-APEX uzay aracı, yakın geçişten sonra asteroitle buluşarak yüzeyindeki değişiklikleri ayrıntılı biçimde inceleyecek.
Daha önce Bennu asteroidinden numune getiren OSIRIS-REx aracı, görevinin tamamlanmasının ardından OSIRIS-APEX adıyla Apophis’e yönlendirilmişti. Uzay aracı, görüntüleme sistemleri, spektrometreleri ve lazer altimetresiyle asteroitin yüzeyini haritalayacak.
Avrupa Uzay Ajansı da RAMSES göreviyle Apophis’i geçiş öncesinde ve sırasında gözlemlemeyi planlıyor. Böylece gök cisminin Dünya’nın güçlü çekiminden nasıl etkilendiği karşılaştırmalı olarak incelenebilecek.
İnsanlık İlk Kez Böyle Bir Geçişe Hazırlanıyor
Apophis’in yakın geçişi Dünya için bir çarpışma tehdidi oluşturmuyor. Buna karşılık bilim insanları ilk kez bu büyüklükte bir asteroitin gezegenimize bu kadar yaklaşacağını yıllar öncesinden biliyor.
Bu sayede yeryüzündeki teleskoplar ile uzay araçları aynı anda gözlem yapabilecek. Elde edilecek verilerin asteroitlerin yapısının anlaşılmasının yanı sıra gelecekte gerçek bir çarpışma tehlikesine karşı geliştirilecek gezegen savunma yöntemlerine de katkı sağlaması bekleniyor.
Apophis’in 2029 geçişine ilişkin mesafe ve güvenlik bilgileri NASA ile Avrupa Uzay Ajansı tarafından doğrulanıyor.